Συναυλία Μνήμης για τα εκατό χρόνια από τη Γενοκτονία των Ποντίων

Πρωτοπρεσβυτέρου Αθανασίου Πολ. Τύμπα, Θεολόγου-Μουσικού

Στους δύσκολους καιρούς που ζούμε για τα εθνικά μας θέματα θα ήταν εγκληματικό για την ιστορική μας αυτοσυνειδησία να λησμονήσουμε των ξεριζωμό των Ελλήνων του Πόντου από την πατρίδα τους μετά από 3000 χιλιάδες χρόνια.

Την συναυλία, που θα πραγματοποιηθεί στο Πνευματικό Κέντρο «Αθανάσιος Τριγώνης» του Δήμου Τρικάλων την Πέμπτη 4 Απριλίου 2019 και ώρα 8 το απόγευμα, οργανώνει η Σχολή Βυζαντινής και Παραδοσιακής Μουσικής της Ιεράς Μητροπόλεως Τρίκκης και Σταγών. Θα συμμετέχουν στην εκδήλωση: ο Σύλλογος «Εύξεινος Λέσχη Ποντίων και Μικρασιατών Νομού Τρικάλων», ο γνωστός Πόντιος τραγουδιστής Αλέξης Παρχαρίδης και ο δεξιοτέχνης στην ποντιακή λύρα μουσικός Γιάννης Τσανασίδης.

Η εκδήλωση αυτή αποτελεί το κλείσιμο μιας τριλογίας ποιοτικών εκδηλώσεων με ιστορικό περιεχόμενο που οργάνωσε η Ιερά Μητρόπολη Τρίκκης και Σταγών με την προτροπή και τις ευλογίες του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου κ. Χρυσοστόμου αφιερωμένες στις αλησμόνητες και αλύτρωτες Πατρίδες του Ελληνισμού. Προηγήθηκαν οι συναυλίες: τον Απρίλιο του 2018, «Σεργιάνι στην Μουσική της Πόλης» και τον Απρίλιο του 2017, «Η Σμύρνη μάνα καίγεται».

Τις εν λόγω Συναυλίες μπορεί όποιος το επιθυμεί να δει στο διαδίκτυο, (youtube), ή στην ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Τρίκκης και Σταγών.

Πόντος ονομάζεται το παραλιακό τμήμα της Βόρειας Ασίας που απλώνεται από την περιοχή της Σινώπης ως το ανατολικό άκρο του Ευξείνου Πόντου. Το 1918, πριν τον ξεριζωμό, είχε 2.000.000 κατοίκους από τους οποίους οι 700.000 ήταν Έλληνες. Στις έξι Μητροπόλεις, Τραπεζούντας, Ροδοπόλεως, Κολωνίας, Κερασούντας, Νεοκαισαρείας και Αμασείας λειτουργούσαν 1050 σχολεία με 1250 καθηγητές και δασκάλους οι δε μαθητές τους ήταν 76.000.

Στον Πόντο υπήρχαν 1.130 ναοί, 22 μοναστήρια, 1.650 παρεκκλήσια και 1.460 κληρικοί οι οποίοι μοχθούσαν μαζί με τους δασκάλους για την διατήρηση και καλλιέργεια του εθνικού και θρησκευτικού φρονήματος έχοντας την αμέριστη συμπαράσταση από τα μοναστήρια Παναγία Σουμελά, Παναγία Γουμερά, Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα και Αγίου Ιωάννου του Βαζελώνος.

Η παρουσία του Ελληνισμού στον Πόντο χρονολογείται από τον 8ο π.Χ. αιώνα. Τότε οι Αθηναίοι από την Μίλητο της Ιωνίας ιδρύουν την Σινώπη. Με την σειρά της η Σινώπη δημιουργεί νέες αποικίες-πόλεις σε όλο το μήκος των βορείων παραλίων της Μικράς Ασίας με σπουδαιότερες την Αμισό, την Κερασούντα, τα Κοτύωρα και την Τραπεζούντα. Μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου ιδρύεται το Βασίλειο του Πόντου από τον Μιθριδάτη τον Α' , Πέρση σατράπη που όμως είχε εξελληνιστεί.

Το 64 π.Χ. η περιοχή καταλήφθηκε από τους Ρωμαίους και αποτελούσε πλέον επαρχία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι Ρωμαίοι με ηγέτη τον Άγιο και Μέγα Κωνσταντίνο αποδέχονται τον Ελληνικό πολιτισμό και την μόνη αληθινή και εξ αποκαλύψεως θρησκεία, τον Χριστιανισμό και γι' αυτό μεταφέρουν την πρωτεύουσά τους από την Ρώμη στην Νέα Ρώμη την Κωνσταντινούπολη. Από τότε όλοι οι Έλληνες ονομαζόμαστε Ρωμιοί από το Ρωμαίος πολίτης και όχι Βυζαντινοί η Γραικοί όπως μας θέλουν οι ιστορικοί της δύσης από τον 17ο αιώνα για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα και της επεκτατικές διαθέσεις προς την ανατολή των Ευρωπαϊκών Χωρών που, όπως θα δούμε παρακάτω, έβαλαν αρκετά το χεράκι τους για τον ξεριζωμό των Ελλήνων του Πόντου.

Η Συναυλία Μνήμης για τα εκατό χρόνια από τη Γενοκτονία των Ποντίων Β

Δυστυχώς από τον 11ο αιώνα στις ανατολικές περιοχές της Μ. Ασίας και του Πόντου εισβάλουν και εδραιώνονται διάφορα Τουρκικά φύλλα, με σπουδαιότερα τους Σελτζούκους, τους Τουρκομάνους και τους Ντανισμεντίδες. Την περιοχή υπερασπίζονται με επιτυχία οι δούκες της οικογένειας των Γαβράδων γιατί λόγω της αποστάσεως από την Κωνσταντινούπολη δεν υπήρχαν στην περιοχή στρατιωτικές δυνάμεις.

Το 1204 οι σταυροφόροι της Δ΄ Σταυροφορίας αντί να ελευθερώσουν τους Αγίους Τόπους, όπως διακήρυξαν, ρήμαξαν όλη την Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Τότε δημιουργήθηκε η αυτοκρατορία της Νίκαιας, το Δεσποτάτο της Ηπείρου και η αυτοκρατορία της Τραπεζούντας με πρώτο αυτοκράτορα τον Αλέξιο τον Κομνηνό. 257 χρόνια διήρκεσε η αυτοκρατορία αυτή του Πόντου όταν στις 15 Αυγούστου του 1461 ο Μωάμεθ ο Β΄ κατέλαβε την Τραπεζούντα.

Σε όλη την διάρκεια της Οθωμανικής κυριαρχίας γίνονται προσπάθειες εξισλαμισμού των Ελλήνων. Πολλοί εξισλαμίζονται επιφανειακά διατηρώντας κρυφά την Χριστιανική τους πίστη, είναι οι λεγόμενοι κρυπτοχριστιανοί που υπάρχουν χιλιάδες έως τις μέρες μας. Ευτυχώς την περίοδο αυτή οι Ρώσοι βρίσκονται σε συνεχείς πολέμους με τους Οθωμανούς και στις συνθήκες τους θέτουν όρους προστασίας των χριστιανών και έτσι υπήρχαν και περίοδοι ηρεμίας για τους Έλληνες του Πόντου.

Ώσπου έρχονται οι σκοτεινές μέρες της γενοκτονίας και του ξεριζωμού. Τα μαύρα σύννεφα στον ουρανό του Πόντου εμφανίστηκαν το 1916 αφού είχε συντελεστεί η γενοκτονία των Αρμενίων. Ας δούμε τις βαθύτερες αιτίες της τραγωδίας που δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός αποκομμένο από τις γενικότερες γεωστρατηγικές εξελίξεις στην περιοχή. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένος ο ξεριζωμός με την Γενοκτονία από τους Τούρκους όλων των χριστιανών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από την Θράκη έως την Μικρασιατική Ανατολία στα πλαίσια του λεγόμενου Ανατολικού Ζητήματος.

Το Ανατολικό Ζήτημα προκύπτει όταν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, μπροστά στην επιταχυνόμενη παρακμή της οθωμανικής αυτοκρατορίας, προβάλλουν αξιώσεις και επιχειρούν κάθε είδους διείσδυση στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο έλεγχος των πηγών του πετρελαίου και φυσικού αερίου και η ασφάλεια της απρόσκοπτης ροής του προς την Δύση, αποτελούσε αντικείμενο διένεξης των ιμπεριαλιστικών δυνάμενων στις οποίες εμπλέκονταν και τα κράτη της περιοχής. Ήταν η εποχή της βιομηχανικής επανάστασης και οι υδρογονάνθρακες από τότε αποτελούσαν στρατηγική πηγή ενέργειας, όπως ακριβώς και σήμερα.

Σ' αυτά τα πλαίσια αναπτύσσεται ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις δυτικές δυνάμεις Αγγλία, Γαλλία και Γερμανία εναντίον της Ρωσίας, η οποία προσπαθεί να προσεταιριστεί τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Αυτοκρατορίας για να πετύχει τους στόχους της, που ήταν και είναι ανέκαθεν η κάθοδος στην Μεσόγειο. Αυτήν την πολιτική της Ρωσίας απεφάσισε στις αρχές του 20ού αιώνα να εμποδίσει με κάθε τρόπο και μέσο η Γερμανία, συμβουλεύοντας τους Νεότουρκους να εξαφανίσουν τους χριστιανικούς πληθυσμούς της επικράτειάς της κι' έτσι να θέσουν φραγμό στην κάθοδο της Ρωσίας στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Δίνουν έτσι τη δυνατότητα στους δυτικούς να δημιουργήσουν ένα απροσπέραστο ανάχωμα στις στρατηγικές επιδιώξεις της Ρωσίας για την κάθοδο στην Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή. Πράγμα που ισχύει και σήμερα με την συμμετοχή και των Αμερικανών.

Οι πολιτικοί μας έχουν συνειδητοποιήσει ότι το Ανατολικό Ζήτημα δεν έχει λήξει ακόμη; Μήπως οι σημερινές διενέξεις των ισχυρών στο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής δε θυμίζουν τα τραγικά γεγονότα στις αρχές του 20ου αιώνα; Η αλλαγή κι επαναχάραξη συνόρων, οι Γενοκτονίες, οι εθνοκαθάρσεις των Ορθόδοξων Γιουγκοσλάβων, των Ελληνοκυπρίων το 1974, η κατοχή του βορείου τμήματος την Κύπρου, η προσπάθεια νομιμοποίησης μονομερών τουρκικών αναθεωρητικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο και την Θράκη και ο μεγαλοϊδεατισμός την Αλβανίας με βλέψεις προς την Ήπειρο την αποκαλούμενη απ' αυτούς Τσαμουριά συνεχίζουν να τροφοδοτούν το Ανατολικό Ζήτημα του οποίου την κατάληξη μόνον ο Θεός γνωρίζει.

Θα ήταν παράληψη εδώ να μην αναφερθούμε και στις επεκτατικές βλέψεις των Σκοπιανών στην ελληνική Μακεδονία που οι φιλοευρωπαίοι και διεθνιστές πολιτικοί μας την παράδωσαν αμαχητί με το συμφωνία των Πρεσπών. Και για να μην πει κάποιος ότι κάνω πόλεμο στην σημερινή κυβέρνηση, ως γνήσιος μαθητής του ιστορικού π. Γεωργίου Μεταλληνού με τα κριτήρια που μου έδωσε θα πω με σιγουριά, ότι και η σημερινή αντιπολίτευση το ίδιο θα έκανε αν ήταν στην Κυβέρνηση. Όλοι όμως ως ψηφοφόροι έχουμε ο καθένας την ανάλογη ευθύνη. Είναι ντροπή για τους νεοέλληνες να προσέρχονται στις εθνικές εκλογές μόνον το 55%.

Η Συναυλία Μνήμης για τα εκατό χρόνια από τη Γενοκτονία των Ποντίων Γ


Άξιο θαυμασμού στον Πόντο είναι το μεγάλο πνευματικό, εθνικό και κοινωνικό έργο της Ιεράς Μονής Σουμελά ιδιαίτερα μετά την πτώση της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας το 1561. Η Παναγιά γίνεται το σύμβολο και η ελπίδα των Ελληνoποντίων που καταφεύγουν στην προστασία της. Βρίσκουν τη δύναμη να αγωνιστούν ενάντια στις τουρκικές διώξεις, στα βασανιστήρια και τους εξισλαμισμούς. Τα τελευταία χρόνια πριν την ανταλλαγή η Παναγιά τους βοηθά να σηκώσουν το βαρύ σταυρό της εξόντωσης από τουρκικό κράτος που με την τακτική της γενοκτονίας σκότωσε 353.000 Έλληνες του Πόντου.

H θαυματουργή εικόνα της Παναγίας σύμφωνα με την παράδοση της Ορθοδόξου Εκκλησίας είναι έργο του Αποστόλου και Ευαγγελιστή Λουκά. Το όνομά της προέρχεται από το ποντιακό σου, που σημαίνει «εις του» και το όρος Μελά. Ο μαθητής του αποστόλου Λουκά Ανανίας τοποθέτησε την εικόνα σε περικαλλή ναό στην Αθήνα γι' αυτό στην αρχή ονομάστηκε Αθηνιώτισσα.

Το 386 μ.Χ. οι μοναχοί Βαρνάβας και Σωφρόνιος, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα της Παναγίας, ακολούθησαν την πορεία της εικόνας που πέταξε ως τον Πόντο. Από τα Μετέωρα, τη Χαλκιδική και την παραλία της μονής Βατοπεδίου πεζοπορώντας πέρασαν στη Ραιδεστό, έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη και με πλοιάριο πήγαν στην Τραπεζούντα. Εκεί τους εμφανίσθηκε και πάλι η Παναγία πληροφορώντας τους ότι η εικόνα της προπορεύεται στο όρος Μελά.

Με τον ξεριζωμό το εικόνισμα της Παναγίας θάφτηκε από τους τελευταίους μοναχούς σε κρύπτη στο μοναστήρι. Δέκα χρόνια αργότερα ο μητροπολίτη Ξάνθης Πολύκαρπος Ψωμιάδης και ο υπουργός Λεωνίδας Ιασονίδης ζήτησαν τη μεσολάβηση του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου για την απελευθέρωση της εικόνας. Μετά την έγκριση του αιτήματος από τον Τούρκο πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού, πήγε στον Πόντο ο Αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος, από τους τελευταίους μοναχούς της μονής, και ύστερα από αγωνιώδεις προσπάθειες βρήκε την εικόνα και τον πολύτιμο σταυρό με το τίμιο ξύλο που είχε δωρίσει στο μοναστήρι ο αυτοκράτορας της Τραπεζούντας Εμμανουήλ Γ΄ ο Κομνηνός.

Η εικόνα παρέμεινε για είκοσι χρόνια λησμονημένη στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών. Το 1951 ιδρύεται στη Θεσσαλονίκη το σωματείο Παναγία Σουμελά με πρωτεργάτη τον γιατρό Φίλωνα Κτενίδη από την Κρωμνή του Πόντου και τον Αύγουστο του 1952 η εικόνα της Παναγίας ενθρονίστηκε με επισημότητα στον ναό που χτίστηκε στο όρος Βέρμιο σε περιοχή που παραχώρησε η κοινότητα της Καστανιάς.

Καμάρι του Πόντου είναι και η νεομάρτυς Αγία Ελένη της Σινώπης. Κόρη της ευσεβούς οικογένειας Μπεκιάρη η 15χρονη Ελένη έγινε μάρτυρας της πίστης έχοντας υποστεί φρικτά βασανιστήρια από τον τότε διοικητή Ουκούζογλου. Ο δυνάστης της Σινώπης ήθελε να μολύνει την παρθενία της όμορφης Ελένης, και όταν εκείνη τον απέκρουσε την περιόρισε στο σπίτι του φρουρούμενη. Άγνωστο πώς, η Ελένη διέφυγε και τότε ο πασάς απείλησε τον πατέρα της ότι αν δεν την φέρει πίσω θα διατάξει τη σφαγή του πληθυσμού της πόλης. Συντετριμμένος ο πατέρας υπέκυψε και έδωσε το παιδί του θυσία για να σωθούν οι αθώοι άνθρωποι.

Όταν η νεαρή παρθένος παραδόθηκε στον Ουκούζογλου, εκείνος προσπάθησε να ικανοποιήσει τις ορέξεις του αλλά όπως παραδίδεται, «ένα αόρατο τείχος γύρω από την κόρη» η οποία προσευχόταν λέγοντας τον Εξάψαλμο, τον εμπόδιζε να πραγματοποιήσει το αισχρό του έργο. Έχοντας αποτύχει πολλές φορές, οργίστηκε και διέταξε το βασανισμό και τη θανάτωση της αγνής κοπέλας με δύο καρφιά στο κεφάλι. Το λείψανό της πετάχτηκε στη θάλασσα μέσα σε σάκο. Αντί να βυθιστεί όμως επέπλεε φωτιζόμενο από ένα ουράνιο φως, μέχρι την τοποθεσία Γάι, όπου βυθίστηκε.

Μέρες αργότερα, ο φύλακας ενός ελληνικού πλοίου που αγκυροβόλησε εκεί είδε φως στον πυθμένα και νόμιζε ότι είχε βρει θησαυρό με χρυσό. Όταν το εύρημα ανελκύστηκε, διαπιστώθηκε ότι επρόκειτο για το λείψανο της Αγίας. Οι Οθωμανοί είχαν αποκόψει το κεφάλι από το σώμα. Ο καπετάνιος πήρε την κάρα και την μετέφερε κρυφά στην Παναγία της Σινώπης. Το σκήνωμά της το επιβίβασε σε άλλο πλοίο, το οποίο απέπλεε με Έλληνες για τη Ρωσία.

Στο σημείο της θάλασσας όπου βυθίστηκε το ιερό λείψανο βγήκε ως πίδακας γλυκό νερό και από τότε η περιοχή αυτή ονομάσθηκε «Αγιάσματα». Η τίμια κάρα της Αγίας Παρθενομάρτυρος Ελένης έκανε και κάνει πολλά θαύματα στη Σινώπη αλλά και στην Θεσσαλονίκη στον Ιερό Ναό της Αγίας Μαρίνας όπου φυλάσσεται από το 1924 ευωδιάζουσα. Στον εν λόγω ναό υπηρέτησε και ο νυν Μητροπολίτης Τρίκκης και Σταγών κ. Χρυσόστομος. Όσοι υπέφεραν από πονοκεφάλους στην Σινώπη καλούσαν τον ιερέα με την Αγία Κάρα στο σπίτι τους, αυτός έψαλλε την Παράκληση και τον αγιασμό και ο πόνος θεραπευόταν.

Όλοι ας παρακολουθήσουμε τη Συναυλία Μνήμης για τα 100 χρόνια από την Γενοκτονία των Ποντίων που οργανώνει την Πέμπτη 8 το απόγευμα 4 Απριλίου η Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Μητροπόλεως Τρίκκης και Σταγών στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Τρικάλων.